Polskie Towarzystwo Ochrony Pierwotnej Przyrody powstało w Białowieży w r. 2003. Główne cele to:
Ochrona najcenniejszych przyrodniczo siedlisk roślin i zwierząt oraz ich otulin.
Renaturalizacja (przywracanie) cennych przyrodniczo terenów.
Poznawanie stanu i śledzenie fauny i flory oraz zachodzących tam zmian.
Popularyzowanie wiedzy o rodzimej przyrodzie i możliwościach jej ochrony.
Popularyzowanie metod czynnej ochrony przyrody poprzez edukację ekologiczną.

Na obszarach północno-wschodniej Polski, stowarzyszenie uczestniczy w pracach badawczych nad ssakami i ptakami drapieżnymi, oraz inwentaryzuje rzadkie gatunki roślin i ptaków. Prowadzi też kilka projektów, w tym przyszłych unijnych. Większość tych prac dotyczy Puszczy Białowieskiej. Zajmuje się też działalnością edukacyjną, zwłaszcza wśród młodzieży. Uczestniczy od roku 1994 w międzynarodowym projekcie "Monitoring of Raptors and Owls In Europe", gdzie prowadzi badania na największej ilości powierzchni badawczych z wszystkich krajowych instytucji. Członkowie stowarzyszenia są autorami wielu prac badawczych, map przyrodniczych, łącznie z opracowaniami z Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt. Ich prace są m.in. wykorzystywane w opracowywaniu planów przyrody (np. przy tworzeniu obszarów NATURA 2000).

Wszystkie prace, poza projektami unijnymi (ochrona orlika, ochrona lasów bagiennych i plan ochrony Puszczy Białowieskiej) są prowadzone przez stowarzyszenie na zasadzie wolontariatu, czyni nieodpła- tnie. Podobnie zarząd stowarzyszenia, jak jego członkowie nie pobierają honorariów za swoją pracę i koordynację poszczególnych zadań.

Mapa Satelitarna Puszczy Białowieskiej, obejmująca aktualnie jej wschodnią część, jest projektem wewnętrznym, czyli realizowanym w ramach środków stowarzyszenia. Projekt rozpoczęto w roku 2004 nawiązując współpracę z amerykańską firmą Digital Globe. Pokładem, czyli mapą interaktywną jest wojskowa mapa topograficzna w skali 1:50 000 na której naniesiono 168 kwadratów. Każdy kwadrat przedstawia fragment mapy o obszarze 1.75 x 1.75 km (2600 pix).

Każde zdjęcie satelitarne składa się z 9 zdigitalizowanych zdjęć satelitarnych które były wykonane w latach 2004-2006 przez satelity ICONOS i QUICBIRD. Rozdzielczość prezentowanych zdjęć nie przekracza 1 m w terenie. Na zdjęciach są widoczne pojedyńcze domy, drzewa i krzewy. Widoczne są nawet pasy na drogach (np. Grodzisko). Swą rozdzielczością przekraczają nawet standartowe zdjęcia lotnicze. Zebrany materiał był też opracowywany w terenie celem ustalenia klucza fotointerpretacyjnego (legendy) oraz skalowania poszczególnych zdjęć.

Na zdjęcia naniesiono podstawową treść kartograficzną w postaci numeracji oddziałów leśnych, nazwy miejscowości i koloni, nazwy cieków oraz siatkę geograficzną z dokładnością do sekundy, która technicznie może być dalej dzielona. Skalę zdjęć ustalono na 1:3000. Zdjęcia wielkoskalowe o naturalnej wielkości (ok. 1:2000) stanowią niewielki odsetek zamieszczonych 168 zdjęć. W przypadku Białowieży podano nazwy ulic oraz lokalizację niektórych instytucji. Osobnym materiałem jest opracowana w roku 2005 mapa satelitarna oraz mapa roślinności Puszczy Białowieskiej obejmująca obszar całej puszczy. Prezentowane zdjęcia obejmują środkową część Puszczy Białowieskiej, tak polską jak i białoruską. Za zachodnią granicę należy przyjąć Skupowo. Dokładny zasięg poszczególnych zdjęć jest uwidoczniony na zmniejszonym podkładzie mapy topograficznej w skali 1:50 000 topograficznej.

Czynna ochrona ekosystemów bagiennych Puszczy Białowieskiej ma na celu zachowanie i ochronę zbiorowisk roślinnych i zwierząt.
Wydawaś się może że, na przykładzie Białowieskiego Parku Narodowego, nic Puszczy Białowieskiej nie zagraża. Nic bardziej mylącego. Bez pomocy człowieka będzie powoli, naturalnie zamierać. Procesy te nie są widoczne w krótkim okresie czasu. Oddziało- wują podstępnie, jak nowotwór.

Zmnieniają wpierw strukturę siedlisk leśnych, później zaś eliminują poszczególne gatunki flory i fauny, poczynając od tych najwrażliwszych, czyli tych które wyginęły już na zachodzie kraju i Europy. Pozostałe, rzadkie gatunki, zaczynają ginąć, co jest widoczne w osłabianiu poszczególnych populacji. Widzimy to dzisiaj obserwując spadek liczebności i zanikającą rozrodczość wielu gatunków zwierząt i roślin.

Takim wskaźnikiem (bindykatorem) jakości środowiska są gatunki podatne na zmiany zachodzące w ich siedliskach, zwłaszcza w przypadku gatunków uzależniowych od wody (hydrofilnych). Tak więc w Puszczy Białowieskiej notuje się zanik tych gatunków. Notuje się tzw. grądowienie lasów bagiennych, które tracą swój charakter poprzez wkraczanie gatunków drzew i podszytu charakterystycznych dla grądów i borów (lasów świeżych). Maleją populacje rzadkich i ginących gatunków ptaków.

W przeciągu ostatnich 15 lat w Puszczy Białowieskiej gnieździ się mniej; bociana czarnego (o 65%), dzięcioła trójpalczastego (o 67%), dzięcioła białogrzbietego (o 55%), kropiatki (o 70%), zielonki (o 60%). W roku 2006 na 29 skontrolowanych gniazd orła krzykliwego, odnotowano 26 pustych gniazd jedynie dwie pary wyprowadziły po jednym młodym ptaku (2 młode na 29 lęgów). Rok później wszystkie gniazda były bez lęgów. W przeciągu ostatnich 10-25 lat nie gnieżdżą się lub gnieżdżą się sporadycznie, w polskiej części Puszczy Białowieskiej takie gatunki ptaków jak: orzełek włochaty, błotniak stawowy, błotniak zbożowy, sowa błotna, głuszec, puchacz, pustułka, wodnik, dudek, kraska i inne, chocież występują jeszcze w innych regionach Podlasia.

Najważniejszym dzisiaj zadaniem jest utrzymanie poziomu wód gruntowych i spowolnienie odpływu wód powierzchniowych. Od wielu lat notuje się systematyczny spadek wód, czego konsekwencją
jest osuszanie się siedlisk leśnych, zwłaszcza tych bagiennych. Praktycznie w środku sezonu wegetacyjnego już brakuje wody w lasach - puszcza zaczyna się dusić.

Czynna ochrona orlika krzykliwego oraz innych gatunków ptaków drapieżnych i wodno-błotnych w Puszczy Białowieskiej jest realizowana od roku 2006. Aktualnie monitorujemy rozrodczość orlika krzykliwego oraz poziom wody w zbiorowiskach roślinnych Puszczy Białowieskiej. Przygotowujemy także stosowną dokumentację do projeku w ramach Centrum Projektów Środowiskowych. Dokumentacja ta opiera się o nasze dane z Puszczy Białowieskiej. Wyprodukowaliśmy także film na cele dokumentacji.

Projekt zakłada czynną ochronę 21 gatunków ptaków drapieżnych i wodno-błotnych stanowiących połowę (45%) awifauny Puszczy Białowieskiej objętej listą gatunków lęgowych z tzw. Dyrektywy ptasiej i wieloma konwencjami międzynarodowymi. Gatunkiem priorytetowym jest orlik krzykliwy, pozostałe to: trzmielojad; kania czarna i ruda; bielik; gadożer; błotniaki - stawowy, zbożowy, łąkowy; orlik grubodzioby; orzełek; drzemlik; puchacz; sowa błotna; bocian czarny i biały; derkacz; żuraw; batalion; dubelt i cietrzew w różnym stopniu zagrożone przed spadkiem liczebności.

Nadrzędnym celem projektu jest zahamowanie spadku bioróżnorodności na obszarach Puszczy Biało-wieskiej poprzez wzrost rozrodczości, dalej liczebności i powrót gatunków ptaków które wycofały się z obszarów puszczy lub też gnieżdżą się dzisiaj sporadycznie.

Na podstawie zebranych danych, określających występowanie gatunków objętych projektem, określiliśmy strategiczne żerowiska na których żeruje (lub żerowało) największa liczba gatunków i dalej par ptaków. Na 3210 ha żerowisk usytuowanych na terenach otwartych w Puszczy Białowieskiej i okolic, 1695 ha tworzą łąki, turzycowiska, trzcinowiska znajdujące się głównie w dolinach rzek. Prace rena- turalizacyjne przeprowadzimy w latach 2010-2012 na powierzchni 1125 ha łąk i 1400 ha obszarów leśnych (mała retencja), zaś w roku 2013 powtórzymy je na najważniejszych łąkowych żerowiskach obejmujących powierzchnię 630 ha.

Prace renaturalizacyjne (ciecia krzewów, wykosy i mała retencja) będą prowadzone na podstawie opracowanego planu ochrony dolin rzecznych oraz raportu środowiskowego. Projekt został opracowany na podstawie naszych wieloletnich badań, raportu ochrony orlika krzykliwego w Puszczy Białowieskiej (Pugacewicz E. 2009) i wielu opracowań naukowych. W przypadku orlika krzykliwego wyprodukowaliśmy także film dokumentalny (DVD).

Kluczowym elementem w projekcie Górniańskich Łąk było oddzielenie renaturalizo- wanych obszarów od łąk okolicznych rolników. Problem polegał na tym, że zalewając nasze tereny, zalane zostałyby tereny rolników z miejscowości Borek, którzy nie chcieli wówczas sprzedać swoich łąk. Tym samym zostaliśmy zmuszeni do oddzielenia tych terenów 300 metrowym wałem (przeciwpowodziowym). Dokumentację geodezyjną wykonał A.Domaszewicz, zaś prace techniczne wykonał D.Ochrymiuk i P.Orzechowski.

Uważaliśmy od samego początku, że Górniańskie Łąki winny spełniać dwa zadania: stworzyć bagienne i łąkowe siedliska jako miejsce rozrodu i odpoczynku zwierząt, w tym głównie ptaków oraz jako obsza- ry dla edukacji ekologicznej i turystyki przyrodniczej. A także jako tereny odpoczynku dla mieszkańców Hajnówki. Jako, że pierwszy, najważniejszy cel został osiągnięty, postanowiliśmy realizować pozostałe dwa cele z Miastem Hajnówka, Starostwem Powiatowym w Hajnówce i Nadleśnictwem Hajnówka.

Tak więc w roku 2003 pozyskaliśmy środki z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Białymstoku, a także od Miasta Hajnówki i Starostwa Powiatowego i przy pomocy Nadleśnictwa Hajnówka wybudowaliśmy wieżę widokową z wiatą służącą do dzisiaj jako miejsce obserwacji ptaków oraz zajęć z ochrony przyrody dla młodzieży z okolicznych szkół.

Z końcem roku 2009 zostanie wydany folder o Górniańskich Łąkach, który jest tu dostępny w pliku pdf (poniżej), który aktualnie jest w druku. Stowarzyszenie nasze nieodpłatnie przygotowało jego projekt, zaś Burmistrz Miasta Hajnówki, pan Anatol Ochryciuk sfinansował jego druk. Będzie on pełnił rolę przewodnika edukacyjnego po Górniańskich Łąkach. Zawiera on informacje o historii, faunie i florze te- go obszaru.

W roku 2010 łącznie z Miastem Hajnówka, Starostwem Powiatowym w Hajnówce i Nadleśnictwem Hajnówka planujemy prace remontowe (wieża widokowa, wiata, dziury po bobrach, koszenie) oraz budowę infrastruktury turystycznej. W ramach tej infrastruktury planujemy wykonać parking z miej- scem wypoczynkowym (wiaty, ławy) oraz ścieżkę przyrodniczą. Obiekty te zostaną oznakowane tablicami informacyjnymi w 3 językach, bowiem coraz częściej Górniańskie Łąki odwiedzają turyści zagraniczni. Poza tym, Burmistrz Miasta Hajnówki ma oddelegować dwóch pracowników z prac inwentaryzacyjnych do prac na Górniańskich Łąkach.

Na Górniańskich Łąkach stwierdzono łącznie ponad 157 gatunków ptaków. Gnieździło się tu łącznie 93 gatunki, z czego corocznie spotyka się tu od 60 do 70 lęgowych gatunków (E.Pugacewicz) w zależności od warunków meteorologicznych, poziomu wody oraz dostępności pokarmu i miejsc gniazdowych. Występują tu ptaki charakterystyczne dla środowisk otwartych, półotwartych i leśnych, bagiennych, umiarkowanie wilgotnych i suchych oraz typowe dla nieużytków rolnych, pól uprawnych, łąk kośnych i pastwisk. Spotkamy tu gatunki lęgowe oraz nielęgowe, wykorzystujące te obszary jako tereny lęgowe i łowieckie. Spotkamy tu gatunki pospolite jak i rzadkie i ginące znajdujące się w Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt oraz na innych europejskich listach ochrony zwierząt.

Od czasu powstania miasta Hajnówki, stare, przedwojenne terpentynownie, pół wieku temu, zostały zastąpione przez zakłady suchej destylacji drewna. Od tego czasu rze- czka Leśna, która przepływa przez Puszczę Białowieską, jest zanieczyszczana. Nawet dzisiaj, mimo komunalnej oczyszczalni, Leśna jest okresowo zanieczyszczana przez powyższe zakłady (Gryf) oraz mleczarnię. Aktualnie nasze stowarzyszenie monitoruje zanieczyszczanie cieku współpracując z Urzędem Miasta Hajnówka. Współpraca ta ma na celu doprowadzenie zaprzestania zrzutów ścieków.
W celu ochrony doliny Leśnej nieodpłatnie wykonaliśmy stosowne opracowanie ekofizjograficzne. Opracowanie to dotyczy miejskiego odcinka doliny cieku Leśnej o długości 2,7 km i powierzchni ok. 54 ha, który wykazuje cechy terenu cennego przyrodniczo. Planowany jest objęciem ochrony w postaci tzw. użytku ekologicznego. Opisywany obszar spełnia te wymogi, które zostały nakreślone przez tzw. unijną dyrektywę ptasią oraz ustawy prawo ochrony środowiska i ustawy o ochronie przyrody.

Główną przesłanką wykonania opracowania jest polepszenie biotopów lęgowych i żerowiskowych dla ptaków poprzez renaturalizację polegającą na oczyszczeniu rz. Leśnej z zanieczyszczeń przemysło- wych i komunalnych i wprowadzeniu rodzimej fauny płazów, gadów ryb i owadów oraz niektórych ga- tunków roślin na miejskim odcinku cieku. Do pośrednich przesłanek należy kontrolowane spiętrzenie cieku, budowa ścieżki przyrodniczej i udostępnienie tego terenu dla hajnowskiego społeczeństwa jako teren spacerów i edukacji ekologicznej.

Z przeprowadzonej inwentaryzacji awifaunistycznej w latach 2006-2008 wynika, że omawiany obszar jest miejscem występowania 92 gatunków ptaków. W tym 9 gatunków znajdujących się na liście Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt i 12 gatunków objętych ochroną tzw. unijnej dyrektywy ptasiej. Omawiany teren leży na granicy obszaru Natura 2000 Puszcza Białowieska (PLC 200004). Planuje się objęcie omawianych terenów programem renaturalizacji m.in. poprzez likwidację zanieczyszczeń rzeki Leśnej i poprawienie warunków hydrologicznych poprzez kontrolowane spiętrzenie wybranych odcin- ków cieku. Biorąc pod uwagę walory przyrodnicze doliny rz. Leśnej, a także fakt, że przebiega ona przez zachodnią część Puszczy Białowieskiej, tworząc obszerną zlewnię, należy objąć ją ochroną prze- kraczającą standartowe, administracyjne działania.

Członkowie naszego stowarzyszenia prowadzą od ponad 30 lat badania i obserwacje na obszarach północno-wschodniej Polski. Szczególnym zainteresowaniem objeliśmy Dolinę Narwi. W ramach Koła Naukowego Przyrodników Uniwersytetu im. A. Mickie- wicza w Poznaniu, w roku 1973, przeprowadziliśmy pierwsze badania tej pięknej rzeki (Domaszewicz, Lewartowski*)

W latach 80-tych, w ramach białowieskiej Pracowni Ochrony Przyrody Instytutu Bada- wczego Leśnictwa, (Zenon Lewartowski, Małgorzata Piotrowska i Eugeniusz Pugacewicz) prowadzono badania awifaunistyczne na obszarze bagiennej Doliny Narwi (Łapy - Choroszcz). Dzięki tym pracom powstał wpierw Narwiański Park Krajobrazowy , zaś w roku 1996 - Narwiański Park Narodowy. Z początkiem tysiąclecia prowadzono też badania w Dolinie Górnej Narwi Eugeniusz Pugacewicz

W latach 90-tych, w ramach Północnopodlaskiego Towarzystwa Ochrony Ptaków prowadzono badania awifaunistyczne (Artur Domaszewicz) Doliny Narwi koło Wizny (tzw. Pulwy) oraz na obszarach zmelioro- wanych łąk k. Grądów Woniecko (Bagno Wizna). W roku 1993 zorganizowano tam międzynarodowy obóz naukowy (Artur Domaszewicz, Dariusz Ochrymiuk). Ten sam zespół pod kierownictwem Dariusza Ochrymiuka w latach 2005-2009 prowadził na szeroką skalę prace renaturalizacyjne Doliny Narwi na odcinku Choroszcz Pańki (otulina Narwiańskiego Parku Narodowego).

Znając problematykę związaną z narwiańskimi obszarami, zwłaszcza, tymi najcenniejszymi: Bagiennej Doliny Narwi (park narodowy), Bagna Wizna (obszary byłego kombinatu łąkarskiego) oraz Górnej Doliny Narwi wraz ze zbiornikiem Siemianówka, postanowiliśmy przystąpić do konkursu na opracowanie planów ochrony dla Bagna Wizna i Górnej Doliny Narwi. Wydawać się może, że temat nie jest trudny, nic mylącego. proszę zajrzeć pod poniższy link jak wygląda plan opracowania dla nadleśnictwa.